Günümüzde sağlık alanında doğal ürünlere olan ilgi giderek artmakta ve bu bağlamda geleneksel bitkisel uygulamalar yeniden değerlendirilmektedir. Bu yazıda, son yıllarda popülerliği artan kudret narının geleneksel kullanımından bilimsel gerçeğe doğru yapılan araştırmalarla keşfedeceğiniz sırlarını inceleyeceğiz.

Tarihsel Arka Plan

Kudret narının tarihi, Asya’nın tropikal bölgelerine kadar uzanmaktadır. Yüzyıllardır bu bitkinin meyveleri, yaprakları ve hatta tohumları, şeker hastalığı, mide rahatsızlıkları ve çeşitli enfeksiyonların tedavisinde kullanılmaktadır. Geleneksel Çin tıbbında, kudret narı "bitter melon" olarak adlandırılır ve vücut ısısını düşürmek, sindirim sorunlarını çözmek ve cilt hastalıklarına karşı kullanılmaktadır.

Anadolu’da da bazı bitkilerin kullanımı kuşaktan kuşağa aktarılır. Bazen yıllarca kullanılan geleneksel bir yöntem, yıllar sonra bilim insanlarının laboratuvarında araştırılmaya başlanır.

Kudret narı (Momordica charantia L.) bunun güzel örneklerinden biridir. Özellikle Ege ve Marmara bölgelerinde olgunlaşmış kudret narının parçalanarak zeytinyağı içerisinde bekletilmesi, geleneksel olarak mide yakınmalarında kullanılan yöntemlerden biridir. Önemli olan gerçek ise bilimsel araştırmaların yalnızca bitkinin kendisini değil, Anadolu’da uygulanan bu geleneksel hazırlanış biçimini de incelemiş olmasıdır.

Kudret Narı (Momordica charantia L.) Nedir?

Kudret narı, bilimsel adıyla Momordica charantia L., Cucurbitaceae (kabakgiller) ailesine ait tropikal ve subtropikal iklimlerde yetişen bir bitkidir. Dünyada bitter melon veya bitter gourd isimleriyle de bilinir.

Bitkinin meyvesinde triterpenoidler, saponinler, flavonoidler, fenolik bileşikler ve çeşitli biyolojik olarak aktif moleküller tanımlanmıştır. Özellikle kukurbitan tipi triterpenoidler, Momordica charantia üzerine yapılan güncel araştırmaların önemli odak noktalarından biridir. Bugüne kadar bitkiden çok sayıda farklı triterpenoid yapı izole edilmiştir.

Bu nedenle kudret narını tek bir etkin madde üzerinden değerlendirmek yerine, çok sayıda fitokimyasalın birlikte bulunduğu kompleks bir bitkisel yapı olarak düşünmek daha doğru olacaktır.

Anadolu’daki Gelenek, Bilim İnsanlarının Dikkatini Çekiyor

Kudret narıyla ilgili bizim açımızdan belki de en ilginç bilimsel çalışma ülkemizde yapılır. İlhan Gürbüz ve ark. tarafından gerçekleştirilen araştırma 2000 yılında Journal of Ethnopharmacology dergisinde yayımlanır. Makalede araştırmacılar, olgun kudret narı meyvelerinin Türk halk tıbbında yaraların iyileştirilmesinde ve peptik ülserlerde geleneksel olarak kullanıldığını özellikle belirtmişlerdir. Çalışmayı daha da ilginç hale getiren ayrıntı ise araştırmacıların kudret narının zeytinyağlı preparatını da deneysel olarak incelemiş olmalarıdır.

Geleneksel zeytinyağlı kudret narı neyi gösterdi?

Araştırmada farklı deneysel mide hasarı modelleri kullanılır ve kudret narının zeytinyağı içerisindeki ekstraktının, mide lezyonlarına karşı anlamlı ve doza bağlı antiülserojenik aktivite gösterdiği bildirilmiştir.

Peki Mide Mukozasını Nasıl Koruyor Olabilir?

Mide sağlığı yalnızca mide asidinin miktarıyla ilgili değildir. Mide yüzeyinde mukus tabakası, epitel bütünlüğü, lokal kan akımı, prostaglandinler, inflamatuvar yanıt ve oksidatif stres arasındaki hassas denge mukozanın korunmasında rol oynar.

Momordica charantia üzerinde yapılan çalışmalar bitkinin içerdiği çeşitli fitokimyasalların antioksidan ve antiinflamatuvar biyolojik aktiviteler gösterebildiğini ortaya koymuştur. Bu özelliklerin, deneysel çalışmalarda gözlenen gastroprotektif etkiyi sağladığı belirtilmiştir.

Daha yakın tarihli 2021 yılında Nurul 'Ain Abu Bakar ve ark. tarafından yapılan bir başka deneysel çalışmada da kudret narı tohumu yağının mide ülserasyonunu azalttığı; mikroskobik incelemede ödem, epitel hasarı ve mukozal erozyonların baskılandığı ve mide yüzeyine yapışık koruyucu mukus miktarının arttığı bildirilmiştir.

💡 Bu bulgu neden önemli?

Kudret narının mide üzerindeki araştırılan etkisi yalnızca “mide asidini azaltmak” üzerinden açıklanmıyor; mukozal savunma mekanizmalarının desteklenmesi de araştırılıyor.

Kudret Narı ve Helicobacter pylori

Kudret narı araştırmalarının bir başka ilginç alanı Helicobacter pylori. 1999 yılında Erdem Yeşilada ve ark., Türk halk tıbbında mide ve peptik ülser yakınmalarında kullanılan yedi farklı bitkiyi H. pylori üzerindeki etkileri açısından laboratuvar ortamında araştırmıştır. Araştırmada kudret narı meyvesi de incelenen bitkiler arasındaydı. Test edilen yedi bitkiden altısına ait ekstraktların H. pylori üzerinde değişen düzeylerde in vitro inhibitör aktivite gösterdiği bildirilmiştir; kudret narı da aktif bitkiler arasında yer almıştır.

Kudret Narının “Sırrı” Tek Bir Molekül mü?

Muhtemelen hayır. Momordica charantia üzerinde yapılan fitokimyasal çalışmalar bitkinin oldukça zengin bir bileşik profiline sahip olduğunu gösteriyor. Triterpenoidler, momordicin, momordin, momordicoside, karavilagenin, karaviloside ve kuguacin dahil olmak üzere çeşitli saponinler, fenolik bileşikler, flavonoidler, polisakkaritler ve protein yapısındaki çeşitli biyolojik moleküller araştırılmaktadır. Bunların hepsinin antibakteriyel, antifungal, antiviral ve antiparaziter etkiler dahil iyileştirici süreçlere katkıda bulunduğu rapor edilmiştir.

2021 tarihli kapsamlı bir derlemede kudret narından tanımlanmış 196 farklı triterpenoid yapı ele alınmıştır. 2023 yılında yayımlanan başka bir kapsamlı derleme de Momordica charantia'nın polisakkarit, protein ve triterpenoidlerinin farklı biyolojik aktivitelerini ve nutrasötik potansiyelini değerlendirmiştir.

Dolayısıyla kudret narının etkisini yalnızca tek bir “mucize moleküle” bağlamak yerine, bitkinin fitokimyasal bütünlüğünü ve farklı bileşenlerin olası ortak sinerjisini araştırmak daha bilimsel bir yaklaşımdır.

Geleneksel Bilginin Bilimle Buluştuğu Nokta

Kudret narının hikâyesinin belki de en güzel tarafı burada yatıyor.

Anadolu insanı yıllar boyunca olgunlaşmış kudret narını zeytinyağının içerisinde bekletti; bilim insanları ise bu geleneksel kullanımı laboratuvara taşıdı.

Deneysel çalışmalar ve araştırmalarda:

• Mide İltihabı ve Hasarı: Enflamasyon ve oksidatif stres oluşturan mediatörleri baskılama yoluyla mide hasarını azalttığı,

• İnflamatuvar Bağırsak Süreçleri: Oksidasyonu ve inflamatuvar faktörleri düzenleyerek doku dengesini desteklediği,

• Mukoza ve Asit Dengelemesi: Mide asit pH’ı ve mukus salgısını düzenleyerek mukoza bütünlüğünü koruduğu,

• Doku Koruması: Mide asidi ve pepsin içeriğini dengeleyerek, stres veya dış etkenlerin neden olduğu hassasiyetlerde mukozal koruma sağladığı ve mide-duodenum dokularındaki biyolojik savunmayı desteklediği gösterilmiştir.

Kudret Narının Araştırılan Biyolojik Özellikleri

• Gastroprotektif ve Antiülser

• Antidiyabetik, Hipolipidemik, Antiobezite

• Antimikrobiyal (Helicobacter, Salmonella, Shigella, Staphylococcus, Streptococcus, E. coli vb.)

• Antiparazitik

• Antioksidan ve Antiinflamatuvar

• Nöroprotektif ve Karaciğer Koruyucu

• Hücresel Düzeyde Sitotoksik / Anti-tümör Potansiyel (Prostat, kolon, meme kanseri hücre hatları üzerindeki araştırmalar)

Sonuç: Bilim Bize Ne Söylüyor?

Geleneksel kullanım bir ipucudur; bilimsel kanıt ise o ipucunun sistematik olarak sınanmasıdır.

Kudret narıyla ilgili bugün elimizde ilgi çekici deneysel veriler bulunmakla birlikte, mide ve duodenum dokularındaki tam etkinliğini, ideal kullanım formülasyonlarını ve uzun dönem güvenliliğini ortaya koyacak nitelikli insan klinik çalışmalarına ihtiyaç devam etmektedir. Bütüncül tıp yaklaşımı, kadim geleneksel bilgiyi modern biyokimya ışığında değerlendirmeyi esas alır.

Kaynakça

1. Gürbüz İ, Akyüz Ç, Yeşilada E, Şener B. Anti-ulcerogenic effect of Momordica charantia L. fruits on various ulcer models in rats. Journal of Ethnopharmacology. 2000;71(1–2):77–82.

2. Jia S, Shen M, Zhang F, Xie J. Recent Advances in Momordica charantia: Functional Components and Biological Activities. International Journal of Molecular Sciences. 2017;18(12):2555.

3. Abu Bakar NA, Hakim Abdullah MN, Lim V, Yong YK. Essential Oils Derived from Momordica charantia Seeds Exhibited Antiulcer Activity against Hydrogen Chloride/Ethanol and Indomethacin. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2021;2021:5525584.

4. Yeşilada E, Gürbüz İ, Shibata H. Screening of Turkish anti-ulcerogenic folk remedies for anti-Helicobacter pylori activity. Journal of Ethnopharmacology. 1999;66(3):289–293.

5. Bora AFM, Kouame KJEP, Li X, Liu L, Pan Y. New insights into the bioactive polysaccharides, proteins, and triterpenoids isolated from bitter melon (Momordica charantia) and their relevance for nutraceutical and food application: A review. International Journal of Biological Macromolecules. 2023;231:123173.