İnsülin Direnci Tanısında Hangi Laboratuvar Testleri Yol Gösterir?

İnsülin direnci; özellikle yağ dokusu, karaciğer ve kas dokusu olmak üzere hedef dokuların, artan insülin uyarımına karşı azalmış  hücresel  yanıtı olarak tanımlanır. Kontrol edilmez ise; tip 2 diyabet, metabolik sendrom ve kardiyovasküler hastalıklara kadar önemli sağlık sorunlarına neden olabilir.

İnsülin direnci tanısı, esasen klinik şikayetler, muayene bulguları ile bazı laboratuvar testlerinin birlikte değerlendirilmesi ile konur. Spesifite ve sensitivite açısından laboratuvar testlerinin gücü sınırlı olabilir.

Bu yazıda, insülin direncinin tanısında hangi laboratuvar testlerinin etkili olduğu detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

Klinik olarak  insülin direnci olabileceği düşünülen hastalarda; prediyabet/diyabet, kalp-damar hastalığı, kolesterol ve trigliserid düzeyleri , hipertansiyon,  yağlı karaciğer hastalığı ve kadında polistik over sendromuna ilişkin laboratuvar tetkiklerini yapmak  klinik ve laboratuar olarak  yerinde olacaktır.

 

1. Açlık Insülin ve Glikoz Testleri

İnsülin direncinin belirlenmesinde en yaygın başlangıç testleri açlık insülin ve açlık kan şekeri-glikoz düzeylerinin ölçümüdür. Normalde, açlık insülin seviyeleri 5-20 µU/ ml arasında kabul görse de sağlıklı kişide 7,5 µU/ ml değeri altında olmasını bekleriz

Son yıllarda yapılan gözlemler açlık insülin düzeyinin de tek başına insülin direncini doğruya yakın olarak yansıtabileceğini göstermektedir. Normal glukoz toleranslı bireylerde açlık insülin düzeyi >13 µU/ ml olanların %74’ünde, >18 µU/ ml olanların da tümünde insülin direnci saptanmıştır

Ayrıca, glikoz düzeyi de kritik bir parametredir. Açlık kan şekeri düzeyi 90 mg/dL'nin üzerindeyse, insülin direncinin varlığı düşünülmelidir.

2. HOMA-IR Testi

Matthews ve arkadaşları tarafından 1985’de tanımlanan Homeostasis Model Assessment of Insulin Resistance (HOMA-IR) testi, hem insülin direnci hem de pankreas beta hücre fonksiyonunu gösterebilen kolay bir testtir. HOMA-IR hesaplanırken aşağıdaki formül kullanılır:

(HOMA-IR) = açlık glukoz (mg/dl) x açlık insülin (µU/ ml) / 405

Bu formülde; 2.5 üstü değer insülin direncinin başladığını, 1.75’in üzerinde olması ise insülin direnci yatkınlığını işaret edebilir.

 

3. OGTT (Oral Glukoz Tolerans Testi)

Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT), özellikle gizli diyabetin tespiti için kullanılan önemli bir testtir. Bu test, hastanın açlık glikoz seviyesinin ölçülmesi ve ardından belirli miktarda glukoz içeren bir solüsyonun verilmesi suretiyle gerçekleştirilir. İki saat sonra tekrar glikoz seviyeleri ölçülür.

OGTT sonucuna göre glikoz seviyeleri eğer 140-199 mg/dL arasında ise pre-diyabet; 200 mg/dL ve üstünde ise diyabet tanısı konur. Bu test, insülinin glukoz seviyelerini nasıl kontrol ettiğini değerlendirmek için de faydalıdır.

4. C-peptid Testi

C-Peptid Testi, pankreasın insülin üretim seviyesini değerlendirmek için kullanılır. C-peptid, insülinin parçalanması sonucu oluşan bir moleküldür ve insülin üretimi hakkında bilgi verir. Normalde, C-peptid seviyeleri açlıkta 0.5-2.0 ng/mL arasında olmalıdır. Düşük C-peptid seviyeleri insülin eksikliğine, yüksek seviyeler ise insülin direncine işaret edebilir.

 

5. Lipid Profili

İnsülin direnci genellikle lipid profili ile ilişkilidir. Lipid profili, toplam kolesterol, LDL, HDL ve trigliserid düzeylerini içerir. İnsülin direnci olan bireylerde sıklıkla; yüksek trigliserid düzeyleri (150 üzeri) ve düşük HDL düzeyleri gözlemlenir. Yüksek LDL kolesterol seviyeleri ise kardiyovasküler hastalık riskine işaret edebilir.

 

Sonuç

İnsülin direncinin tanısı, birden fazla laboratuvar testinin birlikte değerlendirilmesi ile sağlanır. Açlık insülin ve glikoz düzeyleri, HOMA-IR, OGTT, C-peptid ve lipid profili gibi testler, hastanın genel sağlık durumu ve insülin direnci hakkında önemli bilgiler sunar. Bu nedenle, bu testlerin düzenli olarak yapılması, insülin direncinin erken teşhisi ve yönetimi açısından hayati önem taşır. Kişisel ve ailesel sağlık geçmişi, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite düzeyi de göz önünde bulundurularak, uygun testlerin yapılması ve tedavi planının oluşturulması gerekmektedir.

 

Kaynakça;

-Petersen,M.C.& Shulman,G.I. Mechanisms of insulin action and insulin resistance. Physiological reviews, .2018, 98(4), 2133-2223.

-Wilcox, G. Insulin and insulin resistance. Clinical biochemist reviews, 2005, 26(2), 19.

-Memnune Sena Ulu, Şeref Yüksel. İnsülin Direnci. Kocatepe Medical Journal 16:238-243/Temmuz/2015.

İlgili Diğer Yazılar;

-İnsülin Direnci Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Bilimsel Yaklaşım

https://fitoshifa.com/blog-detail/insulin-direnci-nedir-belirtileri-nedenleri-ve-bilimsel-yaklasim

-İnsülin Direnci, Kilo Vermeyi Neden Zorlaştırır?

https://fitoshifa.com/blog-detail/insulin-direnci-kilo-vermeyi-neden-zorlastirir

-İnsülin Kontrol Edilmez İse Neler Yapar?

https://fitoshifa.com/blog-detail/insulin-kontrol-edilmez-ise-neler-yapar

--İnsülin, Yağ Depolanması, Açlık Hissi ve Metabolizma Arasındaki Bilimsel İlişki

https://fitoshifa.com/blog-detail/insulin-yag-depolanmasi-aclik-hissi-ve-metabolizma-arasindaki-bilimsel-iliski

İnsülin Direnci Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İnsülin direnci için hangi tahliller yapılmalıdır?

İnsülin direnci için hangi kan testleri yapılmalıdır?

İnsülin direnci için hangi testler yapılır?

İnsülin direnci için hangi değerlere bakılır?

Açlık insülini kaç olmalıdır?

HOMA-IR değeri kaç olursa insülin direnci düşünülür?

İnsülin direnci nasıl hesaplanır?