Neden bazen yemekten kısa bir süre sonra yeniden acıkırız? Neden özellikle karbonhidratlı veya yağlı yiyeceklere karşı güçlü bir istek oluşur? Açlık ve kilo yalnızca bir irade sorunu mu, yoksa kan şekeri ve insülin metabolizmasının da bu süreçte bir rolü var mı?

Açlık, iştah ve besin alımı; kan glukozu, insülin sinyali, beyin iletimi, uyku, stres ve çeşitli nöroendokrin faktörlerin birlikte yönlendirildiği oldukça karmaşık bir süreçtir. Bu metabolik ağ içinde araştırılan mikro besinlerden biri de kromdur. Kromun özellikle insülin ve glukoz metabolizması üzerindeki olası etkileri uzun yıllardır araştırılmaktadır.

Açlık Hissinin Nedeni Yalnızca "Midenin Boş Olması" Mıdır?

Açlık çoğu zaman midemizin boşalmasıyla ilişkilendirilse de çok daha karmaşık bir fizyolojik süreçtir. Kan şekeri düzeyi; insülin, ghrelin ve leptin gibi hormonlar; beynin özellikle hipotalamus bölgesindeki açlık, iştah ve enerjiyi algılayan merkezler; uyku süresi, stres düzeyi ve önceki öğünün içeriği açlık hissini ve miktarını belirler.

Örneğin hızlı sindirilen basit karbonhidratlardan zengin bir öğünün ardından kan glukozunda hızlı bir yükselme meydana gelebilir. Buna karşılık pankreas insülin salgılar. İnsülinin temel görevlerinden biri glukozun kullanılması ve enerji metabolizması için hücrede depolanmasını sağlamaktır. Ancak insülin direnci olduğunda durum değişir.

Yine de sık sık acıkmanın tek başına insülin direncinin göstergesi olmadığını unutmamak gerekir. Öğün içeriği, yetersiz protein ve lif tüketimi, uykusuzluk, stres gibi faktörler de açlık hissinin oluşmasında doğrudan rol oynar.

Krom Nedir ve Glukoz Metabolizmasıyla İlişkisi Nedir?

Takviyelerde kullanılan formül üç değerlikli kromdur [Cr(III)]. Krom; karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasındaki, özellikle de insülinin kullanımı ve etki mekanizmasındaki rolü açısından araştırılmaktadır.

Deneysel incelemelerde kromun şu mekanizmaları destekleyebileceği ileri sürülmüştür:

 - İnsülin reseptörü tirozin kinaz aktivitesini

 - PI3K/Akt gibi insülin sinyal yollarını

 - GLUT4 taşıyıcılarının hücre içi işlevlerini

GLUT4, özellikle kas ve yağ dokusu hücrelerinin glukozu hücre içine almasında görevli önemli bir hücre içi taşıyıcıdır. Bu nedenle kromun metabolik etkisi; "insülin üretimini artırmaktan" çok, insülin sinyalinin engellendiği noktadaki mekanizmayı destekleme üzerine kurgulanmıştır. Bununla birlikte kromun insan vücudundaki kesin etkisi bütünüyle açıklığa kavuşmuş değildir.

Kan Şekeri Dengesi ile Açlık ve İştah Arasında Nasıl Bir Bağlantı Var?

Kan şekeri ve insülin metabolizması ile açlık arasında çift yönlü ve karmaşık bir ilişki vardır. Özellikle beslenme ardından oluşan glukoz ve insülin yanıtları, enerji durumumuzu algılayan sistemler ile birlikte çalışır. Bu nedenle metabolik denge bozulduğunda şu döngü ortaya çıkabilir:

 - Sık acıkma

 - Yoğun karbonhidrat isteği

 - Tekrar besin tüketimi

 - Yeniden glukoz ve insülin miktarında artış

Fakat bu mekanizmayı "kan şekeri düştüğü için herkes acıkır" şeklinde basitleştirmek doğru değildir. İştah; metabolik, hormonal ve psikolojik etkileşimlerin ortak sonucudur.

Kromun bu alandaki araştırmalara dahil edilmesinin nedeni tam olarak budur: İnsülin ve glukoz metabolizması üzerindeki etkisinin yanında, besin alımı ve açlık sinyalleri sürecine de katkı sağlıyor mudur? Buna doğrudan yanıt arayan klinik çalışmalar bulunmaktadır.

Krom Açlık Hissini Azaltabilir mi?

2008 yılında Diabetes Technology & Therapeutics dergisinde yayımlanan Anton ve arkadaşlarının randomize, çift kör ve plasebo kontrollü çalışması dikkat çekicidir. Araştırmaya karbonhidrat isteği yüksek 42 kilolu yetişkin kadın dahil edilmiş; katılımcılar sekiz hafta boyunca krom pikolinat ve plasebo verilen iki gruba ayrılmıştır.

Çalışmanın sonunda krom pikolinat alan grupta plasebo grubuna kıyasla:

 - Besin alımı miktarında azalma

 - Açlık düzeyinde azalma

 - Yağlı yiyeceklere olan istekte azalma saptanmış ve krom alan grubun kilo verme eğilimi gösterdiği görülmüştür.

Çalışma sonucu; kromun "tokluk hissi oluşturduğu" yargısından ziyade, açlık hissini azalttığı ve besin alım miktarının düzenlenmesine katkıda bulunduğu şeklinde yorumlanmıştır.

Kimberly A. Brownley ve arkadaşlarının tıkınma bozukluğu ile depresif semptomları olan kişilerde yaptığı bir başka çalışmada; aşırı kilolu ve tıkınma bozukluğu tanısı almış 24 yetişkin, 6 aylık çift kör plasebo kontrollü araştırmaya dahil edilmiştir. Bir gruba günde 600-1000 mcg krom pikolinat, diğer gruba plasebo verilmiştir.

Çalışma sonucunda; kan glukozu, plasebo grubuna kıyasla her iki krom grubunda da anlamlı derecede azalmıştır. Benzer şekilde, istatistiksel olarak anlamlılık düzeyine ulaşmasa da krom alan grupta plaseboya kıyasla tıkınma sıklığı, kilo ve depresyon semptomlarında sayısal azalmalar gözlemlenmiştir. Kromun klinik etkilerini altta yatan insülin, serotonin ve dopamin yollarındaki değişikliklerle ilişkilendirmeyi amaçlayan daha büyük klinik çalışmaların yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Kromun olası etkisi şu zincir üzerinden değerlendirilmelidir:

 - Krom --> İnsülin sinyalinin desteklenmesi --> Glukoz düzenlenmesi --> Metabolik homeostazın desteklenmesi --> Bazı bireylerde açlık ve besin alımı üzerinde düzenleyici etki

Krom Kimlerde Daha Fazla Araştırılmıştır?

Krom özellikle şu gruplarda araştırılmıştır:

 - İnsülin direnci olanlar

 - Tip 2 diyabet hastaları

 - Metabolik sendrom tanısı alanlar

 - Fazla kilo/obezite ile birlikte glukoz metabolizması bozukluğu bulunan bireyler

Bazı parametreler, belirgin insülin direnci olan veya glisemik kontrolü zayıf olan kişilerde kroma verilen yanıtın daha belirgin olabildiğini göstermiştir.

Krom Takviyesi Kilo Verdirir mi?

Kromun kilo kontrolündeki etkisi sıkça sorgulanmaktadır. Ancak kromun tek başına belirgin ve kalıcı kilo kaybı sağlayan bir mineral olmadığı vurgulanmalıdır. Kilo yönetimi; enerji dengesi, yeterli protein ve doğru karbonhidrat alımı, beslenme düzeni, fiziksel aktivite, kas kütlesi, uyku, stres yönetimi ve kişinin hormonal-metabolik durumu gibi birçok faktörün düzenlenmesiyle mümkündür.

Bu nedenle kromu "zayıflatan bir mineral" olarak değil, glukoz ve insülin metabolizmasıyla ilişkisi incelenen ve araştırmaları devam eden bir mikro besin olarak değerlendirmek doğru yaklaşımdır.

Krom Kullanımında Güvenlik: Nelere Dikkat Edilmeli?

 - İlaç Etkileşimleri: Özellikle insülin, metformin veya diğer kan şekeri düşürücü ilaçları kullananların krom alırken hipoglisemi riski açısından dikkatli olması gerekmektedir.

 - Böbrek Sağlığı: Böbrek rahatsızlığı bulunan kişilerin yüksek doz krom takviyelerini sağlık profesyoneli değerlendirmesi olmadan kullanmaması önemlidir.

 - Tiroid Hormonları: Krom pikolinat, levotiroksin emilimini azaltabileceğinden tiroid hormonu kullanan hastalar, krom içeren takviyeleri levotiroksin dozundan farklı zamanlarda almalıdır.

Sonuç

Krom, özellikle insülin ve glukoz metabolizmasıyla ilişkisi nedeniyle metabolik ağ içinde araştırılan önemli mikro besinlerden biridir. Mevcut veriler, krom pikolinatın belirli gruplarda açlık hissini ve besin alım miktarını azaltabilecek etkilerinin olabileceğini göstermektedir. Ancak daha geniş örnekleme sahip ve uzun süreli klinik araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Kromu doğrudan "iştah kesici" veya "zayıflama ürünü" olarak tanımlamak yerine, kan şekeri ve insülin metabolizması üzerinden metabolik dengenin kurulmasındaki olası rolüyle değerlendirmek bilimsel açıdan en doğru tutumdur.

Kaynakça

1. Anton, S. D., Morrison, C. D., Cefalu, W. T., et al. (2008). Effects of Chromium Picolinate on Food Intake and Satiety. Diabetes Technology & Therapeutics, 10(5): 405–412.

2. Balk, E. M., Tatsioni, A., Lichtenstein, A. H., Lau, J., & Pittas, A. G. (2007). Effect of Chromium Supplementation on Glucose Metabolism and Lipids: A systematic review of randomized controlled trials. Diabetes Care.

3. Hua, Y., Clark, S., Ren, J., & Sreejayan, N. (2012). Molecular mechanisms of chromium in alleviating insulin resistance. The Journal of Nutritional Biochemistry.

4. Brownley, K. A., et al. (2013). A double-blind, randomized pilot study of chromium picolinate for binge eating disorder: Results of the Binge Eating and Chromium (BEACh) study. Journal of Psychosomatic Research, 75(1): 36-42.